Vật liệu nội thất chống ẩm cho khí hậu nóng ẩm Việt Nam

Bốn yếu tố gây hư hỏng chính là độ ẩm cao kéo dài, ngưng tụ hơi nước trong mùa nồm, bức xạ UV và nhiệt qua kính, và muối trong không khí ở các dự án ven biển. Mỗi yếu tố ảnh hưởng đến một nhóm vật liệu khác nhau, nên việc chọn vật liệu cần bắt đầu từ vị trí và hướng của từng không gian.

• Độ ẩm cao: độ ẩm tương đối trung bình ở nhiều tỉnh thành thường dao động khoảng 75–85% trong phần lớn các tháng. Vật liệu gốc cellulose như gỗ, giấy, len, cotton, viscose hấp thụ và nhả ẩm liên tục.
• Mùa nồm ở miền Bắc: thường cuối đông đến đầu xuân, khi không khí ấm ẩm gặp bề mặt tường, sàn còn lạnh và đọng nước. Đây là giai đoạn giấy dán tường dễ bong, nấm mốc phát triển sau đồ gỗ áp tường.
• UV và nhiệt: căn hộ cao tầng có vách kính lớn hướng Tây nhận nắng chiều gay gắt, làm phai màu vải, giòn sợi và nóng bề mặt đồ nội thất gần cửa.
• Không khí muối: tại các dự án nghỉ dưỡng và căn hộ ven biển như ở Đà Nẵng, Nha Trang, Phú Quốc, kim loại thông thường bị ăn mòn nhanh, kể cả ở khu vực trong nhà có cửa mở thường xuyên.

Không nên dựa vào số liệu trung bình. Đội dự án nên đo độ ẩm không khí và độ ẩm nền tại chính công trình, đặc biệt ở tầng hầm, tầng trệt nhà phố và các phòng ít thông gió.

Vải polyester có xử lý chống UV hoặc sợi nhuộm từ dung dịch (solution-dyed) thường giữ màu tốt hơn rõ rệt so với lụa, viscose hay cotton dưới nắng trực tiếp. Lớp lót phía sau giúp bảo vệ mặt vải chính và giảm nhiệt truyền vào phòng.

• Độ bền màu ánh sáng thường được thử theo ISO 105-B02 và chấm trên thang len xanh (Blue Wool) từ 1 đến 8. Với cửa hướng Tây, nên yêu cầu mức công bố từ 5 trở lên và xem số liệu trên phiếu kỹ thuật của nhà sản xuất.
• Lụa và viscose có thể yếu sợi và bạc màu sau một vài mùa nắng; nếu thiết kế yêu cầu, nên dùng ở cửa ít nắng hoặc bắt buộc có lót.
• Lớp lót cản sáng hoặc cách nhiệt vừa che mặt vải chính khỏi UV, vừa giảm tải điều hòa. Chi tiết có tại các loại lót rèm cản sáng và cách nhiệt.
• Voan ở cửa nắng gắt nên chọn polyester; voan sợi tự nhiên dễ ngả vàng.

Độ ẩm cũng ảnh hưởng đến vải: một số vải sợi tự nhiên co giãn theo độ ẩm, làm vạt rèm lúc chạm sàn lúc hở. Với rèm dài kịch trần, nên hỏi nhà cung cấp về độ ổn định kích thước của vải.

Nguyên nhân chủ yếu là tường chưa đủ khô hoặc thấm ẩm từ phía sau, trong khi lớp giấy, đặc biệt là giấy vinyl, không cho hơi ẩm thoát ra. Ẩm bị giữ lại giữa giấy và tường tạo điều kiện cho nấm mốc và làm keo mất bám dính.

• Đo độ ẩm tường trước khi dán bằng máy đo chuyên dụng, nhất là tường mới trát, tường giáp nhà vệ sinh hoặc tường ngoài. Ngưỡng cho phép theo hướng dẫn của nhà sản xuất giấy và keo.
• Ưu tiên giấy nền không dệt (non-woven) có độ thoáng hơi tốt hơn cho tường có nguy cơ ẩm. Vinyl bề mặt kín phù hợp khu vực cần lau chùi nhưng đòi hỏi tường khô hoàn toàn.
• Dùng keo có chất chống nấm và lớp lót tường (primer) phù hợp.
• Xử lý nguồn ẩm trước: chống thấm tường ngoài, sửa rò rỉ đường ống. Giấy dán tường không khắc phục được tường thấm.

Hướng dẫn xử lý chi tiết có tại giấy dán tường bị ẩm mốc: nguyên nhân và phòng ngừa.

Thảm len vẫn dùng được trong khí hậu ẩm nếu đặt trên sàn khô, phòng có điều hòa hoặc thông gió và được bảo dưỡng định kỳ. Rủi ro xuất hiện khi thảm len hoặc viscose nằm trên sàn tầng trệt, sàn có hơi ẩm bốc lên hoặc khu vực gần cửa ra sân vườn.

• Len hút ẩm tốt, tự nhiên khó bắt lửa, nhưng nếu nền ẩm kéo dài có thể có mùi và mốc ở mặt dưới.
• Viscose dễ ố và biến dạng khi ướt, nên tránh ở khu vực gần hồ bơi, ban công, sảnh ra vào.
• Sợi tổng hợp như polypropylene, polyester hoặc thảm ngoài trời ít hút ẩm, phù hợp hiên, khu vực bán ngoài trời, nhà hàng gần biển.
• Lớp đệm cần thoáng và không giữ nước; nên kiểm tra độ ẩm sàn trước khi trải thảm diện tích lớn.

Khi bàn giao, nên kèm hướng dẫn vệ sinh và bảo dưỡng thảm theo chất liệu để chủ nhà hoặc bộ phận buồng phòng xử lý đúng cách.

Gỗ luôn cân bằng với độ ẩm môi trường xung quanh, gọi là độ ẩm cân bằng (EMC). Đồ gỗ sản xuất ở nơi khô hơn hoặc gỗ sấy chưa đạt khi đưa vào môi trường ẩm sẽ trương nở, ngược lại phòng chạy điều hòa liên tục có thể làm gỗ co ngót.

• Yêu cầu độ ẩm gỗ trong hồ sơ kỹ thuật, phù hợp với điều kiện sử dụng tại công trình, và kiểm tra bằng máy đo khi nhận hàng.
• Để đồ gỗ thích nghi tại công trình hoặc kho có điều kiện tương tự trước khi lắp hoàn thiện, nhất là sàn gỗ và tủ âm tường.
• Veneer và gỗ công nghiệp cần keo và cạnh dán chịu ẩm; mép cắt không được để hở.
• Hoàn thiện bề mặt phủ kín cả mặt sau và mặt dưới giúp gỗ hút nhả ẩm đều hơn, giảm cong vênh.
• Khoảng hở với tường cho tủ, kệ áp tường ngoài giúp không khí lưu thông, hạn chế mốc mặt sau.

Ở dự án ven biển, chi tiết kim loại như bản lề, chân, tay nắm cũng cần cân nhắc; xem nội thất ngoài trời cho dự án nhiệt đới và ven biển để chọn nhôm sơn tĩnh điện, inox 316 hoặc vật liệu tổng hợp.

Chỉ số IP theo IEC 60529 thể hiện khả năng chống bụi và nước của đèn. Thông thường phòng tắm cần IP44 trở lên ở vùng gần nguồn nước, khu vực ngoài trời có mái che từ IP44, và vị trí tiếp xúc mưa trực tiếp từ IP65.

• Với dự án ven biển, ngoài chỉ số IP cần xem vật liệu thân đèn và ốc vít: nhôm sơn tĩnh điện chất lượng tốt, đồng thau hoặc inox 316 bền hơn thép mạ thông thường.
• Đèn trong nhà ở khu vực ẩm cao như spa, khu hồ bơi trong nhà cũng nên chọn mức IP cao hơn đèn phòng khách.
• Chụp vải hoặc chụp giấy hút ẩm và dễ biến màu ở khu vực nồm, cần cân nhắc vị trí.

Các yếu tố khác như nhiệt độ màu, CRI có tại cách chọn đèn trang trí theo nhiệt độ màu, CRI và IP.

Bảng dưới tổng hợp rủi ro và hướng lựa chọn cho từng nhóm vật liệu. Đây là định hướng chung; thông số cụ thể cần lấy từ phiếu kỹ thuật của sản phẩm.

Showroom Bonario đóng vai trò Material & Spec Center của SEAMATER, nơi đội thiết kế xem trực tiếp vật liệu cạnh nhau trước khi chốt thông số.

Rà soát danh sách dưới đây trước khi chốt thông số giúp hạn chế các sự cố do ẩm thường gặp sau bàn giao.

1. Xác định hướng nắng và các cửa kính lớn hướng Tây trên mặt bằng.
2. Đánh dấu khu vực ẩm: tầng trệt, tầng hầm, tường giáp nhà vệ sinh, khu ven biển.
3. Yêu cầu phiếu kỹ thuật có độ bền màu, thành phần sợi, chỉ số IP, vật liệu kim loại.
4. Đo độ ẩm tường và sàn trước khi dán giấy, trải thảm.
5. Ghi yêu cầu độ ẩm gỗ và thời gian thích nghi vào hồ sơ kỹ thuật.
6. Đưa hướng dẫn bảo dưỡng vào hồ sơ bàn giao.

Với giấy dán tường, SEAMATER khảo sát và đo đạc tại công trình, đồng thời lắp đặt; thời điểm dán nên được sắp xếp ngoài giai đoạn nồm khi tiến độ cho phép.