Giấy dán tường bị ẩm mốc: nguyên nhân, phòng ngừa và xử lý cho dự án

Nấm mốc cần ba điều kiện: độ ẩm, nguồn dinh dưỡng và thời gian. Lớp keo gốc tinh bột, giấy nền cellulose và bụi bẩn trên tường là nguồn dinh dưỡng; độ ẩm đến từ phía sau tường hoặc từ không khí trong phòng. Khi hơi ẩm bị giữ lại giữa tường và tấm giấy, mốc phát triển ở mặt sau trước khi lộ ra mặt trước, nên khi nhìn thấy vết ố thì vấn đề thường đã tồn tại vài tuần.

Tại Việt Nam, các nguồn ẩm phổ biến gồm:

• Tường mới chưa khô: lớp vữa trát, bả matit còn giữ nước nhưng tiến độ bàn giao buộc dán sớm.
• Tường ngoài thấm mưa: nứt chân chim, chân tường không chống thấm, mối nối khung cửa nhôm kính bị hở.
• Tường giáp khu ướt: phòng tắm, bếp, hộp kỹ thuật cấp thoát nước nằm sau tường dán.
• Hơi ẩm từ nền: nhà phố và biệt thự tầng trệt không có lớp chống thấm ngược ở chân tường.
• Ngưng tụ: mặt tường bị điều hòa làm lạnh, đặc biệt sau cửa gió hoặc tường giáp ống gas lạnh.
• Mùa nồm ở miền Bắc: không khí nóng ẩm gặp bề mặt tường còn lạnh sau đợt rét, nước đọng trực tiếp lên bề mặt.

Hiện tượng bong mép và phồng rộp có cùng gốc rễ: keo bị ẩm làm giảm lực bám, hoặc hơi nước từ tường đẩy ra phía sau một lớp phủ không thoát hơi.

Không có loại giấy dán tường nào chống được một bức tường đang thấm; vật liệu chỉ quyết định mức độ chịu đựng khi độ ẩm dao động. Yếu tố cần xét là khả năng thoát hơi của lớp mặt và lớp nền.

Chi tiết về cấu tạo từng loại có tại trang các loại giấy dán tường. Nguyên tắc chung: tường càng có rủi ro ẩm, càng nên ưu tiên nền non-woven thoát hơi và tránh lớp phủ kín.

Phần lớn sự cố ẩm mốc có thể ngăn từ bản vẽ và hồ sơ kỹ thuật, trước khi đặt hàng. Đơn vị thiết kế nên đưa các yêu cầu sau vào spec:

1. Khoanh vùng tường rủi ro: đánh dấu tường ngoài, tường giáp khu ướt, tường tầng trệt và tường có ống kỹ thuật trên mặt bằng dán giấy.
2. Yêu cầu chống thấm trước: tường ngoài và chân tường cần được chống thấm và nghiệm thu riêng; giấy dán tường không phải lớp chống thấm.
3. Quy định độ ẩm tường: ghi rõ tường phải đạt ngưỡng độ ẩm do nhà sản xuất giấy và keo khuyến nghị, đo bằng máy đo độ ẩm tại nhiều điểm trước khi dán.
4. Chỉ định hệ lót và keo: sơn lót chuyên dụng cho giấy dán tường, keo có phụ gia chống nấm khi dán ở khu vực rủi ro.
5. Tránh vùng ướt trực tiếp: không dán sát bồn tắm, lavabo, khu vực vòi sen; nếu thiết kế bắt buộc, cân nhắc vật liệu chuyên dụng cho khu ướt.
6. Phối hợp MEP: tránh đặt dàn lạnh thổi thẳng vào mặt tường dán; kiểm tra ống gas, ống nước ngưng đi trong tường.

Đây cũng là nội dung nên bàn với chủ đầu tư từ đầu. Trang vật liệu nội thất cho khí hậu nóng ẩm tổng hợp nguyên tắc chọn vật liệu theo điều kiện Việt Nam cho tất cả các hạng mục, không riêng giấy dán tường.

Thời gian khô phụ thuộc độ dày lớp trát, thời tiết và thông gió, nên cách đúng là đo độ ẩm thay vì đếm ngày. Thông thường tường trát xi măng mới cần ít nhất vài tuần trong điều kiện khô ráo, và lâu hơn đáng kể vào mùa mưa hoặc mùa nồm.

Quy trình kiểm tra trước khi dán nên gồm:

• Đo độ ẩm tường bằng máy đo tại nhiều vị trí, ưu tiên chân tường, góc tường ngoài và khu giáp phòng tắm; ghi kết quả vào biên bản.
• So sánh với ngưỡng nhà sản xuất khuyến nghị; nếu chưa đạt, dời tiến độ dán thay vì dán thử.
• Kiểm tra muối hóa (vệt trắng), vết loang và bả matit bị phấn hóa; các dấu hiệu này cho thấy hơi ẩm còn di chuyển trong tường.
• Sơn lót chuyên dụng sau khi tường đạt yêu cầu, để keo bám đều và việc thay giấy sau này dễ hơn.

Quy trình đầy đủ về chuẩn bị tường và nghiệm thu nằm ở trang thi công giấy dán tường. Đội dự án nên đưa mốc đo độ ẩm vào tiến độ tổng để tránh áp lực dán sớm khi gần bàn giao.

Mùa nồm khiến nước ngưng tụ trực tiếp trên bề mặt tường khi không khí ẩm gặp tường còn lạnh, nên ngay cả tường khô cũng có thể bị ướt bề mặt. Tác động thường gặp là mép giấy bong, mối nối hở và vết ố ở chân tường hoặc góc phòng ít thông gió.

Các khuyến nghị cho dự án ở miền Bắc:

• Hạn chế lịch dán giấy vào cao điểm nồm; nếu buộc phải thi công, đóng cửa, chạy điều hòa chế độ hút ẩm hoặc máy hút ẩm trong và sau khi dán.
• Ưu tiên nền non-woven và keo có độ bám ban đầu cao, theo khuyến nghị của nhà sản xuất.
• Trong hồ sơ bàn giao, hướng dẫn chủ nhà đóng cửa khi trời nồm, dùng chế độ hút ẩm và không lau tường bằng khăn ướt.

Ở miền Nam, rủi ro chính đến từ mưa dài ngày thấm qua tường ngoài và ngưng tụ do điều hòa chạy liên tục, hơn là từ nồm.

Xác định đúng nguyên nhân trước khi sửa giúp tránh việc dán lại rồi hỏng lại. Bảng dưới đây dùng khi khảo sát hiện trạng:

Có thể sửa khi lỗi chỉ nằm ở mép hoặc mối nối và mặt sau giấy còn sạch; phải thay khi mốc đã lan ra mặt sau, vật liệu đã ố màu, hoặc nguồn ẩm nằm trong tường. Lau bề mặt chỉ che triệu chứng vì bào tử mốc vẫn còn ở lớp keo và tường.

Khi thay, trình tự nên là: tìm và xử lý nguồn ẩm, gỡ toàn bộ giấy và keo cũ ở vùng ảnh hưởng, xử lý bề mặt bằng sản phẩm diệt nấm phù hợp, chờ tường đạt độ ẩm yêu cầu, sơn lót rồi mới dán lại. Khi lập khối lượng, nên tính riêng phần dự phòng cho các vị trí có rủi ro ẩm, vì thay cục bộ sau này có thể lệch màu so với tấm đã dán.

SEAMATER hỗ trợ khảo sát hiện trạng và lắp đặt giấy dán tường. Tài khoản đã đăng ký có thể đặt mẫu trong một dự án để thử độ bám và màu trên tường thực tế trước khi chốt.